Onkologia

Onkologiczne badania diagnostyczne w ECZ Otwock prowadzone na wzór badań skryningowych, inaczej przesiewowych, to część tzw. prewencji wtórnej prowadzonej w onkologii. Ich celem jest wczesne wykrycie choroby - na etapie jej początkowego rozwoju a więc w okresie, gdy rozmiary guza są niewielkie a jego wzrost całkowicie bezobjawowy. Badanie diagnostyczne skonstruowane na bazie badań przesiewowych skierowane są do osób, u których czy to z powodu cech osobniczych, czy obciążenia rodzinnego występuje wyższe, niż w populacji ogólnej, ryzyko rozwoju określonego nowotworu. Dobrze zaplanowane i sprawnie prowadzone badania skryningowe umożliwiają, w przypadku rozpoznania nowotworu, na wczesne wdrożenie terapii przyczynowej. Takie właśnie postępowanie pozwala na skuteczne, zwykle mało obciążające i definitywnie rozwiązujące problem nowotworu, leczenie. W przypadku chorób nowotworowych zaniedbania na tym polu oznaczają często przekreślenie szans chorego na wyleczenie.

W Europejskim Centrum Zdrowia Otwock w ramach Oddziału Onkologii Klinicznej prowadzonych jest kilka programów badań diagnostycznych. Są to badania w kierunku:

1. Raka sutka, najczęstszego z rozpoznawanych nowotworów u kobiet => W obrębie programu, na wzór badań skryningowych, istnieją dwa tryby prowadzenia badań: standardowy i skierowany do osób, u których stwierdzono rodzinne występowanie tego nowotworu i/lub raka jajnika. W pierwszym przypadku program badań diagnostycznych oparty jest o badanie fizykalne oraz, w zależności od wieku osoby badanej, o badania usg gruczołów sutkowych lub  mammografię -  w specyficznych sytuacjach o oba, uzupełniające się badania. Kobiety, u których stwierdza się podwyższone ryzyko zachorowania na raka sutka ze względu na obciążony wywiad rodzinny, po badaniu lekarskim kierowane są na badania mammograficzne i/lub ultrasonograficzne wsparte badaniem tomograficznym rezonansu magnetycznego oraz, w uzasadnionych przypadkach, badaniami molekularnymi ukierunkowanymi na wykrywanie mutacji genów BRCA1, rzadziej BRCA2 czy TP53.
2. Raka jajnika -  badania przeznaczone dla kobiet, u których stwierdzono rodzinne występowanie tego nowotworu i/lub raka sutka, rodzinne występowanie dziedzicznego niepolipowatego raka jelita grubego lub odbytnicy, zespołu Lynch’a oraz kobiet z osobniczymi czynnikami rozwoju tego nowotworu (zaburzeniami czynności hormonalnej jajników i leczeniem środkami stymulującymi owulację, bezdzietnymi lub, które po raz pierwszy rodziły w wieku powyżej 35 roku życia). W tym przypadku program badań diagnostycznych obejmuje konsultację ginekologa onkologicznego, wykonanie badań obrazowych: usg jamy brzusznej/tomografii komputerowej jamy brzusznej oraz na badania molekularne ukierunkowane na wykrywanie mutacji genów BRCA1 rzadziej BRCA2.
3. Raka prostaty -  badania dedykowane mężczyznom po 50 roku życia lub po 40 roku życia, jeśli ich wywiad rodzinny wskazuje na zwiększone, w stosunku do populacji ogólnej, ryzyko zachorowania. Program badań oprócz badania fizykalnego (w tym badania per rectum) obejmuje także oznaczenie stężenia antygeny specyficznego dla prostaty (prostate specific antygen, PSA) w surowicy krwi oraz przezodbytnicze badanie usg (tzw. TRUS – transrectal ultrasound).
4. Raka Szyjki Macicy -  tu badania diagnostyczne prowadzone są w dwóch trybach: tzw. profilaktyki pierwotnej (konsultacji dotyczących zapobiegania i unikania  czynników ryzyka oraz szczepienia przeciwko onkogennym typom wirusa HPV dziewcząt i młodych kobiet) oraz profilaktyki wtórnej zorganizowanej na wzór badań przesiewowych (w trybie zgodnym z zaleceniami Narodowego Programu Aktywnej Profilaktyki Raka Szyjki Macicy, we współpracy z Centralnym Ośrodkiem Koordynacji i Wojewódzkim Ośrodkiem Koordynacji), polegającej na badaniu lekarskim i ginekologicznym oraz pobraniu wymazów z szyjki macicy do badania cytologicznego.
5. Polipów gruczołowych i raka jelita grubego -  program diagnostyczny, zgodny z zaleceniami Programu Badań Przesiewowych finansowanego przez Ministerstwo Zdrowia w ramach ogólnokrajowej akcji profilaktycznej, składa się z badania lekarskiego i kolonoskopii. Do badań kwalifikują się wszystkie osoby w wieku 50 – 65 lat bez objawów  raka jelita grubego, osoby w wieku 40-65 lat  bez objawów raka jelita grubego, które miały w rodzinie przynajmniej jednego krewnego pierwszego stopnia (rodzice, rodzeństwo, dzieci) z rakiem jelita grubego. Szczególną grupa osób, które mogą skorzystać z programu diagnostycznego (niezależnie od oferowanych programów przesiewowych) są pacjenci z rodzinnym występowaniem zespołu Lynch’a.
6. Raka żołądka -  program kierowany do osób z dolegliwościami ze strony górnego odcinka przewodu pokarmowego niezależnie od wieku chorego, czasu trwania oraz nasilenia wspomnianych dolegliwości. Oprócz badania lekarskiego w programie przewidziane jest także wykonanie USG jamy brzusznej i gastroskopii, w przypadkach uzasadnionych z pobraniem wycinków błony śluzowej do badania histopatologicznego. Podobnie jak w przypadku diagnostyki w kierunku raka jajnika, czy jelita grubego, osobami, które mogą skorzystać z programu diagnostycznego (niezależnie od oferowanych programów przesiewowych) są pacjenci z rodzinnym występowaniem zespołu Lynch’a.
7. Raka pęcherza moczowego -  pomimo braku, jak dotąd badań  przesiewowych o udowodnionej skuteczności w profilaktyce wtórnej tego nowotworu, u osób ze znanymi czynnikami ryzyka zachorowania na raka pęcherza moczowego, tj. zawodowo narażonych na związki chemiczne wykorzystywane w przemyśle gumowym, farbiarskim, hutniczym czy rolnictwie (pestycydy) oraz u osób z obciążonym wywiadem rodzinnym, wczesna diagnostyka w kierunku rozwoju raka pęcherza moczowego jest dostępna. Polega na badaniu cytologicznym moczu wspartym badaniami na obecność antygenu guza pęcherza (bladder tumor antygen, BTA), białka NMP22 czy produktów degradacji fibrynogenu w moczu.
8. Czerniaka skóry - badania dla osób z zespołem znamion dysplastycznych, znamionami dysplastycznymi i tych z osobniczymi czynnikami ryzyka rozwoju czerniaka (pacjentów o jasnej karnacji, ze skłonnością do oparzeń słonecznych i tworzenia piegów, itp.)